Ինչպես է արևն ազդում կոլագենի և պիգմենտացիայի վրա․ ի՞նչ անել ֆոտոծերացման դեպքում
Ֆոտոծերացումը մաշկում կուտակվող փոփոխությունների ամբողջությունն է, որոնք առաջանում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ազդեցության հետևանքով։ Արևի ազդեցությունը արագացնում է կոլագենի քայքայումը, խաթարում է մաշկի պաշտպանական պատնեշը և փոխում պիգմենտ արտադրող բջիջների գործառույթը։ Այս գործընթացը դանդաղեցնելու ապացուցողական հիմքով հիմնական միջոցը համալիր ֆոտոպաշտպանությունն է, իսկ պրոցեդուրաներն ընտրվում են՝ ելնելով կլինիկական դրսևորումներից, ինչպիսիք են չորությունը, պիգմենտային բծերը, տեսանելի անոթները, կնճիռները կամ մաշկի խտության նվազումը։
Ինչո՞վ է ֆոտոծերացումը տարբերվում բնական ծերացումից
Բնական ծերացումը կապված է տարիքի, գենետիկայի և նյութափոխանակային փոփոխությունների հետ։ Ֆոտոծերացումը պայմանավորված է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման կուտակային ազդեցությամբ։ Երկու գործընթացներն էլ ընթանում են միաժամանակ, սակայն արևի պատճառած վնասվածքները հատկապես նկատելի են դեմքի, պարանոցի, դեկոլտեի և ձեռքերի վրա՝ այն հատվածներում, որոնք հաճախ ենթարկվում են արևի ազդեցությանը։
Ֆոտոծերացման բնորոշ նշաններն են մաշկի անհավասար երանգը, արևային բծերը, չորությունը, կոպտությունը, տեսանելի արյունատար անոթները, առաձգականության նվազումը և կնճիռները։ Արևային այրվածքի բացակայությունը չի նշանակում, որ վնասվածք չկա․ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման փոքր չափաբաժինների երկարատև ազդեցությունը նույնպես փոփոխում է մաշկի կառուցվածքը։
Ինչպես են UVA և UVB ճառագայթները ազդում մաշկի վրա
UVA ճառագայթներն ավելի խորն են թափանցում և կարևոր դեր ունեն օքսիդատիվ սթրեսի առաջացման և դերմայի մատրիքսի փոփոխությունների մեջ։ UVB ճառագայթներն ավելի ուժեղ են ազդում էպիդերմիսի վրա և արևային այրվածքների հիմնական պատճառն են, սակայն դրանք նաև վնասում են ԴՆԹ-ն և ազդում պիգմենտացիայի վրա։ Լայն սպեկտրի արևապաշտպան միջոցը պաշտպանում է ճառագայթման երկու տեսակներից էլ։
Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը մեծացնում է ռեակտիվ թթվածնային տեսակների (reactive oxygen species) առաջացումը և ակտիվացնում է ազդանշանային ուղիները, որոնք խթանում են մատրիքսային մետալոպրոտեինազների արտադրությունը։ Այս ֆերմենտները քայքայում են կոլագենը և արտաբջջային մատրիքսի մյուս բաղադրիչները։ Միևնույն ժամանակ, վնասված միջավայրը խոչընդոտում է ֆիբրոբլաստների բնականոն գործունեությանը և կոլագենային մանրաթելերի բնական վերականգնմանը։ Արդյունքում մաշկն աստիճանաբար կորցնում է իր խտությունն ու առաձգականությունը։
Ինչո՞ւ են արևի ազդեցությունից հետո առաջանում պիգմենտային բծեր
Մելանինը պաշտպանիչ պիգմենտ է, որն արտադրվում է մելանոցիտների կողմից։ Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը խթանում է մելանինի արտադրությունը և փոխում դրա բաշխումը։ Կրկնվող ազդեցության դեպքում գործընթացը կարող է դառնալ անհավասար, ինչի հետևանքով առաջանում են պեպեններ, հստակ սահմաններով «արևային հետքեր»՝ լենտիգոներ, կամ մելազմայի ավելի լայն օջախներ։
Պիգմենտացիան կարող է զարգանալ նաև բորբոքման կամ մաշկի վնասման հետևանքով։ Հետևաբար ակտիվ արևային ազդեցության և գրգռվածության շրջանում իրականացված ագրեսիվ պիլինգը, լազերային կամ ներարկային պրոցեդուրան երբեմն կարող է հանգեցնել հետբորբոքային պիգմենտացիայի առաջացման։ Այս ռիսկը հատկապես բարձր է ավելի մուգ ֆոտոտիպ ունեցող մաշկի դեպքում, սակայն այն ամբողջությամբ բացառել հնարավոր չէ որևէ մեկի համար։
Մելազմայի դեպքում նշանակություն ունի ոչ միայն ուլտրամանուշակագույն, այլև տեսանելի լույսը։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ տեսանելի լույսը կարող է պահպանել պիգմենտացիան, հատկապես ավելի մուգ մաշկ ունեցող մարդկանց մոտ։ Այդ պատճառով մաշկաբանը կարող է խորհուրդ տալ երկաթի օքսիդներ պարունակող տոնավորված արևապաշտպան միջոց։
Ո՞ր միջոցներն են իրականում պաշտպանում ֆոտոծերացումից
Ֆոտոպաշտպանությունը միայն արևապաշտպան միջոցի օգտագործումը չէ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը խորհուրդ է տալիս սահմանափակել ինտենսիվ կեսօրյա արևի տակ գտնվելու ժամանակը, մնալ ստվերում, կրել մարմինը ծածկող հագուստ, լայնեզր գլխարկ և արևային ակնոցներ, ինչպես նաև մաշկի բաց հատվածներին կիրառել լայն սպեկտրի արևապաշտպան միջոց։ Արևապաշտպան միջոցը չպետք է օգտագործվի արևայրուքի տևողությունը երկարացնելու նպատակով։
Ամերիկյան մաշկաբանության ակադեմիան խորհուրդ է տալիս օգտագործել ջրակայուն, լայն սպեկտրի SPF 30 կամ ավելի բարձր պաշտպանությամբ արևապաշտպան միջոց։ Այն պետք է կիրառվի բավարար քանակությամբ և վերաքսվի ցուցումներին համապատասխան՝ հատկապես լողալուց և քրտնելուց հետո։ Պատահականացված հետազոտություններից մեկում պարզվել է, որ 4.5 տարվա ընթացքում արևապաշտպան միջոցի ամենօրյա օգտագործումը դանդաղեցրել է մաշկի ծերացման նշանների զարգացումը՝ համեմատած ոչ կանոնավոր օգտագործման հետ։
Հնարավո՞ր է վերականգնել վնասված կոլագենը
Ֆոտովնասման տեսանելի հետևանքները կարելի է նվազեցնել․ հնարավոր է հավասարեցնել մաշկի երանգը, պակաս նկատելի դարձնել պիգմենտային բծերն ու անոթային փոփոխությունները և բարելավել մաշկի կառուցվածքը։ Այդ նպատակով Medest-ում իրականացվում է IPL ֆոտոթերապիա՝ դեմքի, պարանոցի, դեկոլտեի և ձեռքերի համար։ Ջրազրկված մաշկի դեպքում բժիշկը կարող է դիտարկել հիալուրոնաթթվի հիմքով պատրաստուկների կիրառումը, իսկ կառուցվածքի և կնճիռների բարելավման համար՝ մոդելավորող մեթոդներ։
Ոչ մի պրոցեդուրա չի վերացնում ֆոտոպաշտպանության անհրաժեշտությունը։ Եթե ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ազդեցությունը շարունակվում է, պիգմենտային բծերը կարող են կրկին առաջանալ, իսկ կոլագենի փոփոխությունները՝ շարունակել կուտակվել։ Սարքային պրոցեդուրաներն ու պիլինգներն ունեն նաև իրենց սահմանափակումները՝ կապված մաշկի ֆոտոտիպի, արևայրուքի և տարվա եղանակի հետ։
Ինչպե՞ս է բժիշկը ընտրում ֆոտոծերացման բուժման պրոցեդուրան
● Որոշում է գերակշռող դրսևորումները՝ պիգմենտացիա, տեսանելի անոթներ, չորություն, կնճիռներ կամ մաշկի խտության նվազում։
● Գնահատում է մաշկի ֆոտոտիպը, արևայրուքի վաղեմությունը, մաշկի զգայունությունը և հետբորբոքային պիգմենտացիայի առաջացման հակվածությունը։
● Տարբերակում է մելազման, արևային լենտիգոները և հետբորբոքային հիպերպիգմենտացիան։
● Հաշվի է առնում ընդունվող դեղամիջոցները, մաշկային հիվանդությունները և նախկինում իրականացված պրոցեդուրաները։
● Պլանավորում է բուժման հաջորդականությունը՝ խուսափելու համար միաժամանակ մի քանի պոտենցիալ տրավմատիկ մեթոդների կիրառումից։
Հաճախ տրվող հարցեր
Արդյո՞ք արևը վնասում է կոլագենը, եթե մաշկը չի այրվում։
Այո՛։ Արևային այրվածքը չափազանց մեծ ազդեցության միայն մեկ նշանն է։ UVA ճառագայթումը և էրիթեմա չառաջացնող կրկնվող չափաբաժինները նույնպես նպաստում են օքսիդատիվ սթրեսի զարգացմանը և կոլագենը քայքայող ֆերմենտների ակտիվացմանը։
Արդյո՞ք արևայրուքն օգնում է մաշկին նախապատրաստվել արևի ազդեցությանը։
Ո՛չ։ Արևայրուքը մաշկի արձագանքն է վնասվածքին և ապահովում է միայն սահմանափակ բնական պաշտպանություն։ Այն չի փոխարինում պաշտպանիչ հագուստին, ստվերին կամ արևապաշտպան միջոցին։
Հնարավո՞ր է ամառային պիգմենտացիան վերացնել IPL կամ լազերային բուժմամբ։
Այս մեթոդները որոշ դեպքերում կարող են արդյունավետ լինել, սակայն նախ անհրաժեշտ է ճշգրիտ ախտորոշում։ Մելազմայի կամ հետբորբոքային հիպերպիգմենտացիայի նկատմամբ հակվածության դեպքում սխալ ընտրված կարգավորումները կարող են վատթարացնել վիճակը։
Արդյո՞ք կոլագենի ներարկումները պաշտպանում են ֆոտոծերացումից։
Ներարկային պրոցեդուրաները կարող են կիրառվել առանձին դրսևորումների շտկման համար, սակայն դրանք չեն արգելափակում ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը և չեն կանխում ԴՆԹ-ի վնասումը։ Կանխարգելումը սկսվում է ֆոտոպաշտպանությունից։
Գրանցվեք Medest-ի խորհրդատվությանը՝ պիգմենտացիայի տեսակը որոշելու և համապատասխան շտկման մեթոդ ընտրելու համար։ Եթե առկա են կլինիկական ցուցումներ, կարող եք նաև գրանցվել IPL ֆոտոթերապիայի՝ համապատասխան բուժման հատվածի համար։